Czy Facebook powinien zastępować stronę internetową urzędu? Mieszkańcy mają prawo do informacji, nie do algorytmu
Facebook stał się jednym z najpopularniejszych narzędzi komunikacji samorządów z mieszkańcami. Urzędy miast, gmin i powiatów publikują tam ogłoszenia, zaproszenia na wydarzenia, informacje o remontach czy utrudnieniach drogowych. To wygodne i szybkie rozwiązanie. Pojawia się jednak zasadnicze pytanie: czy instytucje publiczne powinny uzależniać dostęp mieszkańców do informacji od prywatnej platformy społecznościowej?
Nie każdy mieszkaniec korzysta z Facebooka
Pierwszym i najważniejszym problemem jest dostępność informacji.
Nie wszyscy mieszkańcy mają konto na Facebooku. Część osób świadomie rezygnuje z mediów społecznościowych, inni nie chcą przekazywać swoich danych prywatnym platformom. Są również mieszkańcy, którzy zwyczajnie nie korzystają z tego rodzaju usług.
Czy oznacza to, że mają być gorzej poinformowani o sprawach własnej gminy?
Informacje dotyczące działalności urzędu, inwestycji, utrudnień, konsultacji społecznych czy ważnych wydarzeń powinny być dostępne dla każdego, niezależnie od tego, czy korzysta z Facebooka.
Prawo mieszkańca do informacji nie powinno zależeć od posiadania konta w prywatnym serwisie.
O tym, co zobaczy mieszkaniec, decyduje algorytm
To jeden z najbardziej niedocenianych problemów komunikacji samorządowej.
Facebook nie wyświetla użytkownikom wszystkich publikacji obserwowanych stron w kolejności ich zamieszczenia. O tym, jakie treści pojawią się w aktualnościach, w znacznym stopniu decydują algorytmy platformy.
Ich zadaniem jest przewidywanie, jakie materiały zainteresują konkretnego użytkownika.
Tymczasem informacja o planowanym wyłączeniu wody, zmianie organizacji ruchu, konsultacjach społecznych czy terminie odbioru odpadów nie musi być atrakcyjna dla algorytmu. Może jednak mieć ogromne znaczenie dla mieszkańca.
Może więc dojść do sytuacji, w której ktoś regularnie ogląda rozrywkowe filmy, reklamy i wpisy znajomych, ale nie zobaczy ważnego komunikatu własnego urzędu.
Nawet obserwowanie oficjalnego profilu gminy nie gwarantuje wyświetlenia każdego wpisu.
Czy o dostępie do istotnych informacji lokalnych powinny decydować mechanizmy zaprojektowane przez komercyjną firmę?
Facebook jest bezpłatny, ale dotarcie do mieszkańców już nie zawsze
Założenie i prowadzenie profilu na Facebooku jest zasadniczo bezpłatne. To niewątpliwa zaleta tego rozwiązania.
Jednak publikacja informacji nie oznacza automatycznie, że dotrze ona do wszystkich obserwujących.
Urząd, który chce zwiększyć zasięg ważnego komunikatu, może zdecydować się na płatną promocję. W ten sposób środki publiczne mogą trafiać do prywatnej platformy w zamian za szersze rozpowszechnienie informacji.
Oczywiście reklama nie jest obowiązkowa, a wiele wpisów osiąga duże zasięgi bez dodatkowych wydatków.
Warto jednak zadać pytanie: czy samorząd powinien budować system komunikacji, w którym skuteczność dotarcia do mieszkańców może zależeć od zakupu dodatkowego zasięgu?
Gdzie podziała się historia naszego miasta?
Oficjalna strona internetowa samorządu może być czymś więcej niż tablicą ogłoszeń. Może stanowić kronikę życia miasta i gminy.
Informacje o inwestycjach, wydarzeniach kulturalnych, uroczystościach, decyzjach władz czy działaniach społecznych tworzą z biegiem lat cenne archiwum lokalnej historii.
Facebook nie gwarantuje równie trwałego i uporządkowanego dostępu do takich materiałów.
Starsze wpisy bywają trudne do odnalezienia. Materiały mogą zostać usunięte przez administratora, zniknąć wskutek likwidacji profilu lub stać się niedostępne w wyniku decyzji platformy. Zmiany techniczne mogą dodatkowo utrudnić wyszukiwanie dawnych publikacji.
Nie oznacza to, że Facebook automatycznie usuwa starsze informacje. Problemem jest brak kontroli samorządu nad długoterminową dostępnością całego archiwum.
Historia miasta i gminy powinna pozostawać pod kontrolą lokalnej społeczności, a nie zależeć od zasad funkcjonowania zagranicznego serwisu.
Fałszywe profile i ryzyko podszywania się pod urząd
Kolejnym problemem jest wiarygodność.
W mediach społecznościowych można tworzyć profile o nazwach podobnych do nazw instytucji publicznych. Możliwe jest również przejmowanie kont, publikowanie fałszywych komunikatów czy rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji.
Wyobraźmy sobie fałszywy komunikat o skażeniu wody albo rzekomej konieczności wniesienia opłaty na wskazane konto.
Oficjalna strona urzędu, działająca pod znanym adresem internetowym, może ułatwiać weryfikację takich wiadomości.
Nie oznacza to, że strony urzędowe są całkowicie odporne na cyberataki. Jednak samorząd ma znacznie większy wpływ na ich zabezpieczenia, zarządzanie i sposób publikacji informacji.
Czy Facebook osłabia znaczenie oficjalnej strony gminy?
Przez lata mieszkańcy przyzwyczajali się, że oficjalna strona miasta lub gminy jest podstawowym źródłem informacji.
Rozwój mediów społecznościowych może ten zwyczaj stopniowo zmieniać.
Jeżeli najnowsze wiadomości pojawiają się przede wszystkim na Facebooku, mieszkańcy mają coraz mniej powodów, aby odwiedzać witrynę urzędu.
W konsekwencji oficjalna strona może tracić znaczenie, a lokalna społeczność coraz mocniej uzależniać się od zewnętrznej platformy.
To szczególnie niekorzystne w dłuższej perspektywie. Samorząd inwestuje przecież środki w stworzenie, utrzymanie i zabezpieczenie własnego serwisu internetowego.
Dlaczego miałby więc kierować mieszkańców przede wszystkim do prywatnego serwisu?
Kto kontroluje dyskusję i krytyczne komentarze?
Facebook pozwala mieszkańcom komentować działania władz. Jest to niewątpliwa zaleta.
Jednak administratorzy urzędowych profili mają możliwość moderowania komentarzy i blokowania użytkowników.
W uzasadnionych przypadkach, takich jak spam, groźby czy obraźliwe wypowiedzi, moderacja jest potrzebna. Problem pojawia się wtedy, gdy usuwane są komentarze zawierające rzeczową krytykę.
Na ryzyko ograniczania dostępu do informacji i wolności wypowiedzi na profilach instytucji publicznych zwracał uwagę również Rzecznik Praw Obywatelskich.
Dlatego samorządy powinny stosować przejrzyste zasady moderacji i wyraźnie oddzielać działalność informacyjną urzędu od promocji osób sprawujących władzę.
Facebook ma również istotne zalety
Krytyka nadmiernego uzależnienia samorządów od Facebooka nie oznacza, że należy z niego rezygnować.
Platforma oferuje możliwości, których tradycyjne strony internetowe często nie zapewniają w równie wygodny sposób.
Przede wszystkim pozwala szybko publikować informacje, docierać do dużej grupy mieszkańców i umożliwiać udostępnianie komunikatów kolejnym osobom.
Dodatkową zaletą jest łatwość publikowania zdjęć, filmów czy transmisji na żywo. Mieszkańcy mogą także reagować na wpisy, zadawać pytania i zgłaszać problemy.
Facebook może być szczególnie przydatny podczas nagłych wydarzeń, kiedy szybkie rozpowszechnianie ostrzeżeń ma duże znaczenie.
Nie wymaga też od urzędu budowania własnego systemu interakcji społecznych.
Nie sposób więc kwestionować jego przydatności.
Problemem nie jest korzystanie z Facebooka. Problemem jest sytuacja, w której Facebook zaczyna zastępować oficjalne kanały informacyjne samorządu.
A może najpierw strona urzędu, później Facebook?
Rozwiązanie wydaje się stosunkowo proste.
Samorządy powinny przyjąć zasadę, że podstawowym miejscem publikacji komunikatów jest oficjalna strona internetowa urzędu, a w przypadku informacji objętych obowiązkiem ustawowym – odpowiednia publikacja w Biuletynie Informacji Publicznej.
Dopiero następnie wiadomość powinna trafiać na Facebooka, najlepiej w formie krótkiej zapowiedzi z odnośnikiem do pełnej treści.
Takie rozwiązanie ma kilka zalet:
- Mieszkańcy wiedzą, gdzie szukać oficjalnych i aktualnych informacji.
- Informacje można łatwiej archiwizować, wyszukiwać i porządkować.
- Facebook pomaga zwiększać zasięg, zamiast zastępować stronę urzędu.
- Samorząd zachowuje większą kontrolę nad swoimi materiałami.
- Każdy może sprawdzić komunikat bez konieczności korzystania z mediów społecznościowych.
- Oficjalna witryna staje się trwałym centrum wiedzy o gminie.
Ważne komunikaty można dodatkowo rozpowszechniać przez newsletter, powiadomienia SMS, lokalne media czy tradycyjne tablice ogłoszeń.
Informacja publiczna nie powinna być uzależniona od prywatnej platformy
Samorząd ma szczególną rolę. Nie jest zwykłą firmą, która może dowolnie wybierać, do jakiej grupy odbiorców chce docierać ze swoimi komunikatami.
Urząd działa na rzecz wszystkich mieszkańców – także tych, którzy nie korzystają z Facebooka.
Nie chodzi więc o walkę z nowoczesnymi technologiami. Przeciwnie, warto wykorzystywać je jak najskuteczniej.
Należy jednak rozróżniać narzędzia pomocnicze od podstawowego systemu informowania społeczności lokalnej.
Facebook powinien prowadzić mieszkańca do informacji. Nie powinien być jedynym miejscem, w którym można ją znaleźć.
I właśnie taka zasada mogłaby stanowić dobry standard komunikacji dla urzędów miast, gmin i powiatów, również na terenie powiatu makowskiego.
Pytanie do mieszkańców
Gdzie najczęściej szukacie informacji o swojej gminie – na oficjalnej stronie urzędu czy na Facebooku? Czy zdarzyło Wam się dowiedzieć o ważnym wydarzeniu lub utrudnieniu dopiero po fakcie?
Zapraszamy do dyskusji.

